In de hele Europese Unie gelden vanaf vrijdag 12 juni nieuwe afspraken voor mensen die op de vlucht zijn. Nederland legde deze afspraken vast in de Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact. Deze Europese afspraken richten zich vooral op het beheersen van migratie. 

Defence for Children Nederland waarschuwt dat kinderen daarbij nooit mogen worden gereduceerd tot hun verblijfsstatus. Renée Roodhuizen, Public Affairs Adviseur bij Defence for Children Nederland: "Kinderen op de vlucht zijn in de eerste plaats kind, met eigen rechten op bescherming, ontwikkeling en gezinsleven. Die rechten moeten bij alle besluiten die hen raken worden eerbiedigt en zeker niet worden geschonden of bedreigd." 

Binnen de ruimte die de Europese regels bieden, kiest Nederland op verschillende onderdelen voor de strengst mogelijke uitwerking. Daardoor wordt het voor kinderen op de vlucht nog moeilijker om de bescherming te krijgen waar zij recht op hebben. 

 Het Asiel- en migratiepact vormt de grootste wijziging van het asielstelsel in decennia en stelt hoge eisen aan uitvoeringsorganisaties. Die staan nu al onder druk: wachttijden in asiel- en verblijfsprocedures zijn lang, achterstanden lopen op en aanmeld- en opvanglocaties zitten vol. Voor kinderen betekent wachten niet alleen onzekerheid over een procedure, maar ook over hun thuis, toekomst, school, gezin en veiligheid. De combinatie van stelselwijziging, strengere regels en bestaande achterstanden kan hun situatie verder onder druk zetten. 

Dubbel zo kwetsbaar 

Kinderen op de vlucht hebben volgens artikel 22 van het VN-Kinderrechtenverdrag recht op bijzondere bescherming en hulp. Het VN-Kinderrechtencomité wijst erop dat zij vaak in een situatie van dubbele kwetsbaarheid verkeren: omdat zij kind zijn én omdat zij te maken hebben met migratie. Vluchten voor oorlog, geweld of vervolging is ingrijpend en kan traumatische gevolgen hebben. Kinderen verliezen daarbij niet alleen hun huis, school en vertrouwde omgeving, maar ook veiligheid, voorspelbaarheid en houvast. Dat kan hun ontwikkeling schaden en zet hun rechten onder druk. 

Strengere regels 

De nieuwe Europese regels moeten ervoor zorgen dat alle EU-landen asielaanvragen zoveel mogelijk op dezelfde manier behandelen. Asielaanvragen moeten sneller worden behandeld en landen moeten een procedure invoeren voor een eerste controle bij binnenkomst. Ook komen sommige aanvragers soms direct in een kortere screeningsprocedure, bijvoorbeeld wanneer zij uit een land komen met een laag inwilligingspercentage. 

Nederland gaat verder dan deze Europese afspraken. Het schrapt de rust- en voorbereidingstermijn en het standaard aanmeldgehoor. Ook verdwijnt de procedure waarin eerst een voornemen wordt uitgebracht waarop kinderen en gezinnen nog kunnen reageren voordat een definitieve beslissing volgt. Juist deze stappen bieden kinderen ruimte om tot rust te komen en hun verhaal zorgvuldig te doen. Door het schrappen ervan wordt het voor kinderen op de vlucht moeilijker om in Nederland zorgvuldig bescherming te krijgen. 

Detentie van gezinnen met kinderen  

Nederland kiest er ook voor om gezinnen met kinderen de screeningsprocedure in detentie te laten afwachten, in de Gesloten Gezinsvoorziening in Zeist. Vanuit het maatschappelijk middenveld bestaat hiertegen stevig verzet. Zo voerde Defence for Children Nederland samen met onder andere UNICEF, Amnesty International en VluchtelingenWerk actie om de mogelijkheid tot het detineren van kinderen uit de wet te laten halen. Detentie van kinderen op migratiegronden staat op gespannen voet met internationaal recht en kan hun ontwikkeling schaden. De minister zei tijdens de behandeling van deze wet toe dat kinderen in de regel niet in detentie worden geplaatst. Deze uitzondering is echter niet in de wet vastgelegd. 

Moties om kinderen te beschermen verworpen 

Tijdens de behandeling van de Nederlandse wet in de Tweede en Eerste Kamer dienden Kamerleden verschillende amendementen en moties in om kinderen beter te beschermen. Zo diende PRO een amendement in om te voorkomen dat gezinnen met kinderen in detentie worden geplaatst. Dat voorstel werd verworpen.  

Ook andere voorstellen haalden het niet. Zo werd een motie om te monitoren of kinderen in de asielopvang daadwerkelijk naar school kunnen gaan niet aangenomen. Hetzelfde gold voor het voorstel om te waarborgen dat alle kinderen, ook in noodopvang, crisisnoodopvang en grensprocedures, toegang hebben tot onderwijs. Daarnaast werd een motie verworpen die vroeg om gezinnen met kinderen die mogelijk slachtoffer zijn van mensenhandel niet op te sluiten, maar passende beschermende opvang te bieden. 

Daarmee ontbreekt een belangrijk kinderrechtelijk vangnet. Juist bij kinderen op de vlucht had de wetgever extra waarborgen moeten inbouwen. In plaats daarvan zijn voorstellen om hun toegang tot onderwijs, bescherming tegen detentie en bescherming tegen uitbuiting te versterken verworpen. 

Nog meer wetten, nog strengere regels 

Naast de nieuwe Europese asielwet is ook de Wet invoering tweestatusstelsel aangenomen. Met deze wet kiest Nederland voor een onderscheid tussen twee groepen kinderen op de vlucht: zij die als vluchteling worden erkend en zij die geen vluchtelingenstatus krijgen, maar wel bescherming nodig hebben. 

Voor kinderen zonder vluchtelingenstatus gelden strengere voorwaarden voor gezinshereniging. Zij moeten aan zwaardere eisen voldoen om hun familie naar Nederland te laten komen. Ook worden de regels strenger voor bepaalde familieleden, zoals pleegbroers en -zussen en broers en zussen die ouder zijn dan 18 jaar. 

Daardoor hangt het recht op gezinshereniging, dat voortvloeit uit artikel 10 van het VN-Kinderrechtenverdrag, af van een juridisch onderscheid dat voor kinderen vaak moeilijk te begrijpen is, maar grote gevolgen heeft voor hun veiligheid en ontwikkeling. Dat zet hun rechten verder onder druk. Daarom onderzoeken studenten van de Universiteit van Amsterdam deze gevolgen in opdracht van Defence for Children Nederland.