De wooncrisis lijkt vooral te gaan over een tekort aan huizen. Maar de kwaliteit van wonen staat eveneens onder druk. Drie op de tien huishoudens in een sociale huurwoning kampt met schimmelproblematiek. In Amsterdam is dit zelfs vier op de tien. Dit raakt ook honderdduizenden kinderen.

Deze kinderen liggen ’s nachts wakker, piepend door ademtekort en schor van het hoesten, tranende ogen, aanblijvende jeuk of keelpijn. Zij worden ziek van hun eigen knuffels, hoofdkussen, matras en dekbed. Ze kijken tijdens het huiswerk maken naar de muur in hun kamer die zij graag in hun lievelingskleur hadden geschilderd, maar die nu zwart is uitgeslagen. Opgroeien in een beschimmelde woning vergroot het risico op luchtwegklachten, ernstige infecties, astma en chronische gezondheidsproblemen. De gezondheidsgevolgen zijn zo ernstig dat deze blijvende schade kunnen aanrichten of zelfs levensbedreigend kunnen zijn.

Verminderde schoolresultaten

Deze ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken een domino-effect aan ontwikkelingsproblemen die hun rechten in gevaar brengen. Op school zijn kinderen moe met als gevolg verminderde schoolresultaten. Hierdoor bereiken zij niet hun volledige potentie, wat hun kansen beperkt. Dit geldt in meerdere mate voor kinderen die, bijvoorbeeld vanwege een fysieke of psychische beperking, minder vaak naar buiten kunnen; zij ondervinden extra veel last van de gevolgen van schimmel.

Kinderen schamen zich voor hun thuissituatie, waardoor ze geen vriendjes willen uitnodigen en zich gestrest en eenzaam voelen. Kinderfeestjes moeten noodgedwongen buiten plaatsvinden, weer of geen weer, omdat de jarige de binnenkant van zijn huis niet wil laten zien aan klasgenoten.

Het VN-Kinderrechtenverdrag schrijft de Nederlandse overheid voor om de rechten van kinderen op gezondheid en ontwikkeling, gelijke kansen en een toereikende levensstandaard, te garanderen. De omstandigheden waarin een kind in Nederland opgroeit bepalen nog altijd welke kansen het krijgt: niet alleen de wijk, maar ook een ongezonde woning houdt sociaaleconomische ongelijkheid in stand. Als een ongezonde woning slaap, concentratie en schoolgang belemmert, staat ook het recht op onderwijs onder druk.

Traag

Al jarenlang wordt er door bewoners zelf bij woningcorporaties, gemeenten en het Rijk aan de bel getrokken. Meldingen worden traag opgepakt, verantwoordelijkheid wordt heen en weer geschoven en bewoners krijgen het verwijt dat zij beter moeten ventileren of stoken. Huurders geven aan dat verhuurders vaak alleen zichtbare schade aan muren en plafonds herstellen, zonder de onderliggende oorzaak aan te pakken. Verhuizen is niet de oplossing, want een nieuwe familie wordt daarna ziek in dezelfde woning.

Als ze echt moeten vertrekken, krijgen families geen urgentie voor een andere woning. Renoveren en structureel onderhoud zijn bij een sociale huurwoning niet aan de huurder. Deze gezinnen zijn voor een gezonde en veilige woning afhankelijk van de verhurende woningcorporatie en van een overheid.

Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft inmiddels erkend dat vocht en schimmel al jarenlang hardnekkig problemen veroorzaken en benadrukt terecht dat schaamte en schuld nooit bij bewoners mag liggen. Die erkenning is belangrijk, maar moet nu worden vertaald naar structurele oplossingen.

Ventilatie

Dat begint bij het luisteren naar gezinnen en kinderen die hiermee te maken hebben, een proactieve houding van betrokken partijen en grootschalige renovatie van bestaande complexen waarvan bekend is dat zij vocht- en schimmelproblemen veroorzaken. Daarnaast is nieuwbouw nodig waarin gezondheid, ventilatie en isolatie vanaf het begin goed worden meegenomen.

Dat er geld, expertise en meer prioriteit komt voor de schimmelaanpak is belangrijk. Mits de aanpak voldoende omvangrijk is om recht te doen aan de ernst van het probleem en kinderen en hun rechten daadwerkelijk centraal stelt.

Nieuw onderzoek van de TU Eindhoven en de Vrije Universiteit Amsterdam onderstreept hoe urgent dat is. Wanneer woningen worden gerenoveerd en de luchtkwaliteit verbetert, neemt het gebruik van astmamedicatie onder kinderen aantoonbaar af. Investeren in gezonde woningen is geen vrijblijvende verduurzamingsopgave, maar directe kinderrechtenbescherming.

Een kindertijd duurt maar even, maar bepaalt een leven lang. Ieder kind heeft recht op een gezonde en veilige woning waarin ontwikkeling, rust, spel en onderwijs niet worden belemmerd, maar ondersteund. De Nederlandse overheid dient dit als ondertekenaar van het VN-Kinderrechtenverdrag te garanderen. Woningnood, schaarste of uitvoeringstekorten mogen nooit betekenen dat kinderen ziek worden van hun eigen huis. Nederland kan het zich niet permitteren dat kinderen opgroeien in huizen waar paddenstoelen aan zwarte muren groeien.