Scroll down

Alternate Text
News banner

De rol van het Openbaar Ministerie in de strijd tegen mensenhandel

In het kader van EU Anti-Trafficking Day publiceren Defence for Children en Free Press Unlimited een drieluik met drie perspectieven op de strijd tegen mensenhandel: vanuit de onderzoeksjournalistiek, justitie en opvang. In het eerste interview belichtte Lost in Europe het perspectief van de onderzoeksjournalistiek. Voor dit tweede interview spreken we met Warner ten Kate, landelijk officier van justitie mensenhandel en mensensmokkel.

Met Warner ten Kate bespreken we het verschil tussen mensenhandel en -smokkel, het drama rondom de koelwagen in Essex waarin de lichamen van 39 Vietnamese migranten werden gevonden, en de strafrechtelijke opsporing en vervolging van deze, zoals hij zegt, verwerpelijke, onderbelichte delicten.

In Londen is op dit moment de rechtszaak gaande tegen vier verdachten in het ‘Essex- truckdrama’. Ze worden beschuldigd van mensensmokkel, maar niet van mensenhandel, terwijl het zo’n uitgemaakte zaak leek. Wat verstaat het recht onder mensenhandel en wat is het verschil met mensensmokkel?

“Je denkt bij mensenhandel misschien aan het verhandelen van mensen, maar het centrale woord is uitbuiting. Het uitbuitingsaspect zit volgens de Hoge Raad met name in de aard en duur van het werk, het economisch voordeel voor de uitbuiter en het nadeel voor het slachtoffer, afgezet tegen Nederlandse maatstaven. Uitbuiting is het over de rug van iemand anders proberen er zelf financieel beter van te worden, terwijl het slachtoffer geen vrije keuze heeft.

Mensenhandel is een misdrijf tegen de persoonlijke vrijheid en tegen de menselijke waardigheid. Mensensmokkel is een misdrijf tegen de Staat. Een mensensmokkelaar is een soort illegaal reisbureau, vaak op basis van no cure, no pay. Vietnamezen die bijvoorbeeld graag weg willen uit Vietnam om uiteindelijk in Engeland terecht te komen, zullen er alles aan doen om mee te werken aan de smokkel. Wat de Vietnamezen verder in Europa doen, daar bekommert die smokkelaar zich meestal niet om.

Als gesmokkelden in Europa aankomen, zonder verblijfsrecht, worden ze gemakkelijk het slachtoffer van mensenhandel. Misschien hebben familieleden, of een dorp, zelf geld bij elkaar gespaard en ingezet voor de smokkel van de meest kansrijke personen. Maar je ziet vaak dat criminele organisaties de reissom voorschieten. Het idee is dat gesmokkelden in het land van bestemming geld gaan verdienen en terugsturen naar Vietnam. En daarom belanden ze al gauw in de prostitutie, wasserijen, nagelstudio’s of hennepkwekerijen waarin ze worden uitgebuit. Als ze zich daartegen verzetten, dreigt de uitbuiter bijvoorbeeld met het inlichten van de politie en uitzetting naar Vietnam.

En om terug te komen op de Essex-zaak, daarin is zeker sprake geweest van mensensmokkel. Maar we weten niet in wat voor situatie de slachtoffers in Engeland terecht zouden zijn gekomen. Waarschijnlijk in situaties waarin ze zouden worden uitgebuit, maar ja, dat was nog niet het geval."

<tekst gaat door onder de video>

Voor EU Anti-Trafficking Day maakten Free Press Unlimited en Defence for Children een drieluik waarin de strijd tegen mensenhandel vanuit drie perspectieven bekeken wordt: vanuit de journalistiek, justitie en de beschermde opvang. We spraken met Warner ten Kate, Landelijk Officier van Justitie Mensenhandel en Mensensmokkel. Hij vertelt over hoe het Openbaar Ministerie de opsporing en vervolging van deze onderbelichte delicten aanpakt, en geeft een inkijkje in de werkwijze en motieven van mensensmokkelaars.

Bekijk de video!

 

Gelden er voor minderjarigen andere eisen dan voor meerderjarigen?

“Bij minderjarigen hoeven er geen dwangmiddelen te zijn toegepast om te kunnen spreken van mensenhandel, zoals bij meerderjarigen. Of ze nou wel of niet hebben ingestemd met uitbuiting maakt niet uit; kinderen hebben recht op bescherming. Daarom worden degenen die zeggen minderjarig te zijn en van wie wordt vermoed dat ze slachtoffer zijn van mensenhandel, of zullen worden, in de beschermde opvang geplaatst. Meestal willen ze hier geen asiel aanvragen, maar wachten ze totdat ze worden opgehaald voor de volgende etappe. De beschermde opvang is dan eigenlijk een goedkoop hotel. Een dergelijk misbruik van de asielprocedure bedenken ze niet zelf, daar worden ze bij geholpen. Degenen die hen daarbij helpen, die zijn voor ons interessant.

Onder de slachtoffers in Essex waren ook twee Vietnamese jongens van 18 en 17 jaar. De politie ontdekte hen toen ze het Kanaal over probeerden te steken. Ze werden in de beschermde opvang in Limburg geplaatst, maar al na een paar maanden vertrokken ze per taxi naar België. Ik vind dat we eens nadrukkelijk moeten nadenken of we met de beschermde opvang smokkel niet faciliteren. We hebben in de Koolviszaak, die speelde in 2006, Nigeriaanse meisjes 24 uur per dag bewaakt waardoor we een forse stok staken in het wiel van de mensenhandelaren. Die zagen hun businessmodel verstoord. Beschermde opvang klinkt humaan, maar het vrij in- en uitlopen is onderdeel van het smokkelproces, daar moet je vraagtekens bij zetten. Vallen we daarmee niet in ons eigen zwaard?”

Hoe zet het Openbaar Ministerie in op de opsporing en vervolging van mensenhandel en -smokkel? 

“Mensensmokkel is onderdeel van het migratievraagstuk. Als gevolg van allerlei push- en pullfactoren is de trek naar Europa enorm. Het overgrote deel van de wereldbevolking leeft in zulke beroerde omstandigheden dat ze graag iets anders willen. Smokkelaars spelen daar op in. Ze verdienen veel geld aan de ellende van anderen, al presenteren ze zich in rechtszaken soms als weldoeners. Mensen worden in een trailer gestopt of achter schotten gepropt en niemand bekommert zich erom in wat voor omstandigheden ze daar zitten. Het gaat alleen maar om geld verdienen. Daarom moeten we mensenhandel en -smokkel met kracht bestrijden.

We zetten daar in Nederland steeds meer vol op in, ook in EU-verband. In 2016 is de strafmaat voor mensensmokkel bijvoorbeeld verhoogd en wetgeving in verschillende EU-landen wordt geharmoniseerd, zodat smokkelaars niet handig gebruik kunnen maken van hiaten in wetgeving. Wij beschikken over allerlei onderzoeksmethodes en de informatie die daaruit voortkomt delen we, voor zover we niet aanlopen tegen de privacywetgeving, met betrokken nationale instanties, maar ook met internationale, zoals bijvoorbeeld Europol. Kinderen, en andere mensen in een kwetsbare positie, hebben prioriteit. Wat de opsporing en vervolging bemoeilijkt is dat zowel gesmokkelden als slachtoffers van mensenhandel er alles aan doen om aan de verwachtingen van hun familie en dorpen te kunnen voldoen. Slachtoffers zullen daardoor niet snel naar voren treden. Dat maakt het heel ingewikkeld.”

Mieke Breedijk

"Binnen het project Lost in Europe achterhalen onderzoeksjournalisten wat er met vermiste vluchtelingkinderen is gebeurd. Ze onderzoeken de oorzaken van vermissing en de gaten in het Europees beleid waardoor de kinderen überhaupt vermist raken. Defence for Children ondersteunt onderzoeksjournalisten met uitgebreide kennis en netwerken."

Hoe ziet u de rol van onderzoeksjournalistiek?

“Onderzoeksjournalistiek juich ik toe. Die houdt ons wakker en bij de les, attendeert ons soms op misstanden die wij nog niet hebben gezien. Dat kan voor ons reden zijn om daarmee aan de gang te gaan.”

De vraag van de door ons eerder geïnterviewde onderzoeksjournalisten is wat u beschouwt als graadmeters voor succes?

“Voor het Openbaar Ministerie is een belangrijke factor of je bij de rechter succes hebt of niet. Onze maatschappelijke meerwaarde is dat we mensen die in een kwetsbare positie zitten, redden uit het criminele circuit. Het mes snijdt aan twee kanten, want daardoor wordt de maatschappij ook veiliger. Ik denk dat we op de goede weg zitten in de strijd tegen mensenhandel- en smokkel, maar het strafrecht zit aan het einde van de keten en de inzet ervan is redelijk duur. Als we kunnen voorkomen dat mensen slachtoffer worden, zou dat een stuk effectiever zijn.”

Heeft u nog een vraag voor het COA, onze volgende interviewkandidaat?

“Het is meer een uitnodiging: Ik zou de samenwerking met het COA graag willen voortzetten en intensiveren om betere resultaten te bereiken. Vaak is het de som der delen die maakt dat je succesvol bent.”

Geschreven door Mieke Breedijk en Myrthe Nauta

Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen

Europese Kinderrechtenhelpdesk wil centrale rol voor rechten van kinderen op de vlucht

Vandaag, op de ‘Internationale Dag voor de Rechten van het Kind’, publiceren we samen met onze partners van de Europese …


Lees meer

De rol van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers in het debat over mensenhandel

In het kader van EU Anti-Trafficking Day publiceren Defence for Children en Free Press Unlimited een drieluik met drie p…


Lees meer

Spanje scheidt vluchtelingenkinderen van hun ouders

Op de Canarische Eilanden, in de provincie Las Palmas, worden vluchtelingenkinderen gescheiden van hun ouders. Kinderen …


Lees meer
We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Door gebruik te maken van onze website gaat u akkoord met ons beleid. Privacy verklaring
Ja
Nee